विक्रम साराभाईचे जीवनचरित्र (Biography of Vikram Sarabhai):-

Vikram Sarabhai

विक्रम अंबालाल साराभाई हे भारतीय अंतरिक्ष शास्त्रज्ञ, उद्योजक आणि शिक्षक होते. ते  १२ अगस्ट १९१९ रोजी गुजरात राज्यातील आहमदाबाद येथे जन्मले. त्यांचे मुलगीतल्या वयापासूनचे त्यांचे अभिरुची अंतरिक्ष शास्त्रावर असलेले होते. त्यांनी प्रथम मराठी माध्यमाने शिक्षण प्राप्त केले आणि नंतर अभियांत्रिकीच्या शिक्षणासाठी कैम्ब्रिज महाविद्यालयात प्रवेश केले.

त्यांनी भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संघाची स्थापना केली, जी आता इसरो (Indian Space Research Organisation-ISRO) म्हणून म्हणजे ओळखली जाते. त्यांनी भारतीय अंतरिक्ष कार्यालयाची स्थापना करण्याचा कार्य केला आणि त्यांच्याबरोबर इंग्लण्डमधील सौर मंडळाच्या माध्यमाने इंडियन सैटेलाइट परियोजनेची सुरुवात केली.

त्यांच्या योगदानाने भारताच्या अंतरिक्ष क्षेत्राची विकासे होते. त्यांच्याशी सहभागी होत्या जागतिक वैज्ञानिक योगदानांच्या मुद्द्यांमुळे त्यांनी विश्व विख्याततेचे मिळवले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली भारताच्या पहिल्या उपग्रह संचालन केंद्राची स्थापना झाली, जी आता श्रीहरिकोटा नावाने ओळखली जाते.

विक्रम साराभाईच्या कार्यातील एक अन्य महत्त्वाची विशेषता होती ती की त्यांनी विज्ञानाचे शिक्षण प्रमाणपत्रे आणि पदवी घेतल्याबद्दल सोडले नाही. त्यांच्याकडे भारताच्या शिक्षण व्यवस्थेला सुधारण्याचे विचार होते आणि त्यांनी भारतीय विज्ञान अकादमीची स्थापना केली.

विक्रम साराभाई 30 डिसेंबर 1971 रोजी अंतरिक्ष शास्त्राच्या क्षेत्रातील त्यांच्या यशाचे भारतवर्षाला असेराव झाले. त्यांच्या मृत्यूच्या नंतर भारतातील सगळ्या सरकारी आणि अनुसंधान संस्थांनी त्यांचे स्मरण सद्रश्यपूर्ण बनविले.

या दूरसंचाराने विश्वसाम्राज्यांमध्ये प्रसारले आणि विक्रम साराभाईचे काम वाचवले, त्याच्या उपक्रमांनी आणि योग्यतेने वाढलेल्या प्रतिष्ठेने त्यांच्या अभियांत्रिकी आणि विज्ञान क्षेत्रातील उद्योजक व्यक्तीपर्यंत प्रगतीचे दरवाजे उघडविले.

विक्रम साराभाईचे वैयक्तिक जीवन:

Vikram Sarabhai Family Tree

विक्रम साराभाईचा जन्म १२ अगस्ट १९१९ मध्ये अहमदाबाद, गुजरात, भारतात झाला. त्यांचे वैयक्तिक जीवन आणि कार्यक्षेत्राच्या बाहेरच्या महत्त्वाच्या घटनांनुसार निर्मित झाले. येथे त्यांचे वैयक्तिक जीवनाचे काही महत्त्वपूर्ण प्रमुख तपशील दिले आहे.

कुटुंब आणि संपूर्णता: विक्रम साराभाईंच्या कुटुंबात विज्ञान आणि शिक्षणाच्या मूलभूत मूळांचं मोठं महत्त्व होतं. त्यांचे वडील महाराजा सराभाई होते, ज्यांनी अहमदाबादमध्ये वापरायला 'साराभाई विला' या आवासाचे स्थापन केले. विक्रम साराभाईंची आई भीमाबेन होती, ज्यांची विचारधारेत धार्मिकता, शैक्षणिक गुणधर्म आणि समाजसेवेतील प्रतिष्ठा थोडेसे उच्च आहे. त्यांच्या विवाहानंतर विक्रम आणि मेनाबेन या नावाच्या स्त्रीमुळे विक्रम साराभाईंचे परिवार सुरुवात झाले.

विवाह आणि परिवार: 

Vikram Sarabhai Mrinalini Sarabhai

विक्रम साराभाईने १९४२ मध्ये त्यांची लाडकी, अमृता अम्बानीने, ज्यांच्या महाराष्ट्रीय परिवारातून संपर्क झाले होते, नावे देखील नटवणारी व्यक्ती होती. त्यांच्या लग्नानंतर त्यांच्या पुत्राचे जन्म झाले, ज्याच्या नावे विक्रम चंद्र आहे. त्यांच्या कुटुंबात वडील, आई, आणि त्यांचे दोन पुत्र, विक्रम चंद्र आणि कार्डिक असले.

संगणक आणि वैज्ञानिक : 

Vikram Sarabhai Invention

विक्रम साराभाईंनी वैज्ञानिक शोधांच्या तत्परतेने अनेक संगणकांना समर्पित केले. त्यांच्या विद्यार्थी दिवसांमध्ये एक संगणकाचे भेट झाले होते, ज्याच्या उपयोगासाठी उदार केले होते. त्यांच्या अध्ययनांच्या काळात, त्यांच्या कुटुंबाच्या यशस्वी निदेशांमुळे त्यांच्या आई आणि वडीलांच्या आपल्या कामामुळे उच्च आत्मसमर्पण आणि समर्पण मिळाले.

विक्रम साराभाईच्या शिक्षणाची माहिती:

विक्रम साराभाईने अपन्न प्राथमिक शिक्षण अहमदाबादमध्ये घेतले. त्यांच्या अभियांत्रिकीच्या पदवीसाठी, त्यांनी अहमदाबादमध्ये सायन्स कॉलेजचा अभियांत्रिकी विभाग पूर्ण केला. त्यांनी परमाणु भौतिकशास्त्र मध्ये स्नातकोत्तर पदवी (एमएससी) प्राप्त केली. विक्रम साराभाईंनी विदेशातील केले त्यांच्या अभियांत्रिकीच्या शोधासाठी उच्च शिक्षण. त्यांनी उपग्रह संशोधनासाठी विश्वविद्यालयातील केन्द्र (ग्रीनविच) मध्ये अध्ययन केले.

विक्रम साराभाईंचे विद्यार्थी दिवस: 

विक्रम साराभाईंचे विद्यार्थी जीवन अत्यंत महत्त्वपूर्ण असले. त्यांच्या विद्यार्थी दिवसांमध्ये एक घटना झाली, ज्यामध्ये त्यांनी एक संगणकाचे भेट घेतले होते. त्याचे संगणक त्यांनी विज्ञान व अंतरिक्ष अभ्यासांसाठी वापरले होते. या घटनेमुळे त्याच्या अभियांत्रिकीच्या क्षेत्रातील आग्रहाचा प्रारंभ झाला.

Vikram Sarabhai 

त्वैज्ञानिक शिक्षण:

विक्रम साराभाईंनी विश्वविद्यालयातील अभियांत्रिकी विभागातील विद्यार्थियोंसाठी व्याख्याने दिली होती. त्यांनी अभियांत्रिकीच्या शिक्षणासाठी अहमदाबादमध्ये प्रशिक्षण कक्षा स्थापित केली होती. त्यांच्या प्रशिक्षण कक्षेमध्ये अभियांत्रिकीच्या मुद्द्यांवर आधारित विचारांचे अभ्यास केले जाते होते.

Vikram Sarabhai

उपग्रह विज्ञानातील संशोधन: 

विक्रम साराभाईंच्या विदेशी अभियांत्रिकी पदविका अवसरात, त्यांनी उपग्रह विज्ञानातील संशोधनांच्या क्षेत्रात अभ्यास केले. त्यांनी उपग्रहांचे निर्माण, प्रक्षेपण, आकाशगंगा विज्ञान, आणि संगणकीय अभियांत्रिकीच्या विविध पहाटं निर्माण केले.

विक्रम साराभाईचे व्यावसायिक जीवन:

विक्रम साराभाईचे व्यावसायिक जीवन विज्ञान, उद्योजकता, आणि प्रशासन या विविध क्षेत्रांत प्रगट झालेले होते. या आवडत्या आणि सर्वांगीण पदार्पणांचा एक नजरेत पाहूया:

विज्ञानिक संशोधन: 

कॅम्ब्रिज युनिव्हर्सिटीमध्ये कॉस्मिक रे संशोधनाची पी.एचडी केल्यानंतर, साराभाईने भारताकडे परत आले आणि १९४७ मध्ये अहमदाबादमध्ये भौतिक संशोधन प्रयोगशाळा (फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरी) स्थापित केली. पीआरएलला त्यांच्या नेतृत्वाखाली वैश्विकवादी प्रकाशवायू, जगवायूविज्ञान, आणि वातावरणीय विज्ञान या क्षेत्रात मार्गदर्शन केला.

अंतरिक्ष कार्यक्रम आणि इसरो: 

आर्यभटा

विक्रम साराभाईने भारताच्या विकासासाठी अंतरिक्ष तंत्रज्ञानाची पोटेंशियल ओळखली. १९६९ मध्ये त्यांनी भारतीय अंतरिक्ष संशोधन संघटना (इसरो) स्थापित केली आणि पहिल्या अध्यक्षपदी सेवा केली. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली भारताने १९७५ मध्ये पहिल्या उपग्रह, 'आर्यभटा', लाँच केला. साराभाईच्या दिशानिर्देशनाने भारताच्या अंतरिक्ष कार्यक्रमाची माळ घालली आहे. त्यांच्या दारीदर आणि प्रयत्नांमुळे इसरोचं नाव आपल्या संशोधनांत, उपग्रहांत आणि अंतरिक्ष यांत्रणांत प्रमुख संशोधनांत ख्यातीवान झालं आहे.

परमाणु ऊर्जा कार्यक्रम:

आर्यभटा

साराभाईने भारताच्या परमाणु ऊर्जा कार्यक्रमाला महत्वाचे योगदान केले. १९४८ मध्ये त्यांनी भारतीय परमाणु ऊर्जा आयोग (एईसीआय) स्थापित केले आणि १९६६ ते १९७१ या काळात त्यांनी एईसीआयच्या अध्यक्षपदी सेवा केली. त्यांनी मुंबईमध्ये भाभा परमाणु संशोधन केंद्र (बीएआरसी) या संस्थेची स्थापना केली. साराभाईच्या प्रयत्नांनुसार भारतातील परमाणु ऊर्जा क्षमतेचे विकास झाले.

उद्योजकता: 

विक्रम साराभाई उद्योजकांच्या कुटुंबातून आले होते आणि त्यांनी उद्योजकतेच्या विविध क्षेत्रांत सक्रीय भूमिका निभावी. त्यांनी १९४७ मध्ये अहमदाबाद वस्त्र उद्योगाच्या संशोधनांसाठी 'अहमदाबाद वस्त्र उद्योगाच्या संशोधन संस्था' (एटीआयआरए) स्थापित केली. त्यांनी अहमदाबादमध्ये भारतीय व्यवसाय प्रबोधन संस्थाची (आयआयएम) स्थापना आणि नेहरू फाउंडेशन फॉर डेव्हलपमेंट या संस्थेची स्थापना केली.

सामाजिक आणि शैक्षणिक :

विक्रम साराभाईला सामाजिक कारणांच्या दिशेने गंभीर आपत्ती होती आणि त्यांनी शिक्षणाच्या शक्तीशाळा समाजाच्या सुधारणांसाठी वापरली. त्यांनी नृत्याच्या कला अकादमी अस्थापना केली आणि कला आणि संस्कृतीचा प्रमोट केला. त्यांनी ग्रामीण शिक्षण आणि आरोग्य सुविधांच्या विकासासाठी काम केले.

विक्रम साराभाईचे व्यावसायिक जीवन त्यांच्या अध्ययनांत, उद्योजकतेत, आणि सामाजिक कल्याणांतील त्यांच्या अथक प्रयत्नांनुसार झाले. त्यांच्या नेतृत्वाने आणि दर्शनानुसार आजच्या दिवसांत त्यांच्या मुलांत, अंतरिक्ष संशोधन, परमाणु ऊर्जा, वैज्ञानिक शिक्षण ह्या क्षेत्रांमध्ये अनेक विज्ञानींची आणि नवनिर्मितांची प्रेरणा आहे. त्यांची वाढदिवसं भारतातील अंतरिक्ष संशोधन, परमाणु ऊर्जा, आणि वैज्ञानिक शिक्षणांमध्ये आणि सामाजिक विकासातील त्यांच्या विचारधारेने अजिंक्य राखताना चालू आहे.